گوڵزار عەلی : سیكۆلاریزم سیسته‌مێكه‌ بۆ تۆلیرانیزم و فره‌ رِه‌نگى و فره‌ جۆرى سیاسى و پلۆرالیزم

یەکێک لەبنەما گرنگەکانی بە رێکخستنى ژیان یاسادانان و سیستەمى بەرێوەبردنە، لەیاسادانان سزا وسیستەم بۆ ژیان دانراوە، هەوڵێکى جدى هەیە بۆ ئەوەى ئاین لە دەوڵەت جیا بکرێتەوە ،دەستور بکرێتە دەستورێکى سیکۆلارزم ،یاساکان لەژێر شەریعەتى ئاین نەبن و بنەماکانى مافى مرۆڤ بکرێتە سەرچاوەى دانانى.
تێراونینە جیاکان لەسەر سیکۆلارزم دەنگدانەوەى لە نێو کۆمەڵگاى کوردى بە خۆیەوە بینى ، مینبەرى مزگەوتەکان بووتە شوێنى دژایەتیکردنى سیکۆلارزمەکان بە جوڵانى هەستى ئاینى ،لەبەرامبەردا سیکۆلارزمەکان توانیان لەکوردستان زیاتر لە سەد هەزار واژۆ کۆبکەنەوە بۆ دەستورێکى سیکۆلارزم، بۆ قسەکردنى زیاتر لەسەر سیکۆلارزم و پێناسە و وابەستەکردنى بە ئاین، ئاگاپرێس مەلەفێکى تایبەتى کردۆتەوە هەرجارەو پرسیارەکان ئاڕاستەى کەسێک دەکات.
جەلال هۆرێنى
ئاگاپرێس:پێناسەى تۆ بۆ سیکۆلار؟

گوڵزار عەلی :سیسته‌مى سیكۆلاریزم پارێزگاریە له‌ ئازادى مرۆڤ و ته‌واوى بیرو بۆچون و ئازادى شێوازى رِێورِه‌سمى ئاینه‌كان و جێوازیه‌كانیان ده‌كات له‌ نێو سیسته‌مى سیاسیدا ؟!
سیكۆلاریزم سیسته‌مێكه‌ بۆ تۆلیرانیزم و فره‌ رِه‌نگى و فره‌ جۆرى سیاسى و پلۆرانیزم ،.
سیکۆلار ، سڕینەوەی دەسەڵاتی ڕەهای ئایینە لە یاسادا ، زامن کردنی مافی هاووڵاتیبوون و یەکسانی وپێکەوەژیانە
سێكولاریزم هەنگاوێكی گرنگە بۆ گەیشتن بە كۆمەڵگەیەكی مۆدێڕن و پێشكەوتوودوورخستەوەی هەژموونی ئایین لە دامودەزگا گشتی و فەڕمیەكان و دابینكردن ئازادیە سیاسی و فەردیەكان
بەڵكو سیکولاریزم هەوڵێكە بۆ دابینكردن ئازادییە سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئازادییە تایبەتیەكانی تاك و كۆئازادانە تەعبیر لە وجودی خۆی بكات و بە پێی توانایی بەشدار بێت لە تەكوینی كۆمەڵگە،

ئاگاپرێس : سیکۆلار بەماناى دژایەتیکردنى ئاین دێت ؟

گوڵزار عەلی :بەپێچەوەانەو ئەوانەی كە دژایەتی سێكولاریزم دەكەن ئیسلامی سیاسین، ئەوانەن كە ناڕازین بەم دۆخەی ئێستای كۆمەڵگە و دەیانەوێت دەسەڵاتی ئیسلامی دامەرزێنن و بە بیانووی ئەوەی كە باوەڕی بەشی زۆری خەڵك ئیسلامە، بە ناوی بیرو باوە ری گشتی ئە یانە ویت ، هە ژمون و میتودی فکری سیاسی خویان بکە نە میتودی هە موو کومە لگا ، وە هە موو کومە لگا مل کە چ بکە ن بە یاسا و ریسای ئاینی و بیر و زیهنی مروفە کان لە قالب بدە ن ،
بە لام عە لمانییە ت و سیکولاریزم واتە یە کسانی لە نیوان مافی مروفە کان و یە کسانی ژ ن و پیا و وە یە کسانی نیوان دیندا ر وبی دینە کان ، ئازادی پە یرە و کردنی هە موو جورە ئاینە کان بە لام لە چوار چیوە ی ئازادی تاک ، لە نیو یاسای باری کە سا یە تی ریک دە خریت ، لە سیستمی سیکولاردا مافی هاوولاتی بوون لە سە ر بناغە ی ئاین حسابی بو ناکریت ، بە لکوو مافی تاک لە سیکولاریزمدا سە رجا وە ی مافە کانی ئینسانە …

ئاگاپرێس :دانانى یاساکانى بارى کەسێتى و یاساى سزدان لەسەر پرنسیبەکانى سیکۆلار دوور لە ئاین بنەمایەکە بۆ ژیانى تاک ؟

گوڵزار عەلی : لە سیستمی سیکولاردا دانانی یاساکان لە سە ربنە مای مافە کانی ئینسانە ، دە ولە ت و دام و دە زگا گشتیە کان لە سە ر بنە مای مافی هاوولاتیانە ، وە هاوولاتیان لە بە رانبە ر یا سادا یە کسانن ، وە ئە مە بنا غە و پیوە رە بو یاسا و ریساکانی وولات . وە هیچ ئاینیک ئاینیی رە سمی وولات نییە ، هە رکە س ئازادە چی ئاینیکی هە بیت وە یا نە یبیت وە یاسا کانی باری کە سیتی و سزادان و هتد … دوور لە دە خالە تی ئاین بنە ما یە ،
بە لام لە سیستمی ئاینیدا بو نمونە ئایننی ئیسلام . هە موو یاسا و ما ف و ئازادیە تاکە کان ئە خاتە چوار چیوە ی حە لا ل و حە رام ،
وە دە خالە ت دە کات لە سادە ترین مافە کانی هاولاتیان ، نمونە ی خوارد ن و سە فە ر و سە یران و گە شت و پوشینی جل و بە رگ ،مافی ها وسە رگیری و تە لا ق و جییابونە وە ، دە خالەت دە کات لە سادەترین مافی هاوولاتیان ، وە بە پیچە وانە جولانە وەی دە رچونە لە یا سا و مە حکوم بە مە رگە ،
بویە دەوڵەت و دامودەزگا گشتیەکان دەبێ لەلایەن هاوڵاتیانەوە بەڕیوەببرێن نەک پەیڕەوانی دینێکی دیاریکراو.ڕزگارکردنی دەوڵەت و دامودەزگا گشتیەکان لە دین و دامەزراوە دینیەکان ڕزگارکردنی سیاسی هاوڵاتیانە لەدەست دەسەڵاتی سەرو خەڵکی کە بەناوی دینەوە حکومەت دەکا و مافە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوریەکان پێشێل دەکا
یاسا و دادگا و پەروەردە و دەزگا گشتیەکان موڵکی و بڕیاری گشتین و نابێت دین و دەستە وتاقمێکی دینی و شەریعەت و مەزهەبێک بنەما و یاساکانی خۆی بەسەر ئەم دامودەزگا گشتیانەدا بسەپێنێ و لەم ڕێگایەوە جیاکاری و ستەم لەو هاوڵاتیانە بکا کە نایانەوێ و دژ بەو یاسا و ڕێسا دینیانەن. یاساکان دەبێ لەلایەن هاوڵاتیانەوە دابنرێن نەک لە ڕێگەی کتێب و دەق و یاسای دینێکەوە ،

ئاگاپرێس : ئایا دوورخستنەوەى سیستەمى خوێندنى ئاینى لە بوارى پەروەردە چى کاریگەریەکى هەیە؟
گوڵزار عەلی : :ئەم پرسیارە بە بروای من مە سە لە یە کی میحوە ریە لە باسی سیستمی سیکولار وە کاریگە ری خویندنی ئایینی لە پروسە ی خویندن و پە روە ردە ، چونکە ئە وە راستیە کی حاشا هە لنە گرە خویندن و پە روە ردە هویە کی سە رە کییە لە ئامادە کردنی نە وە ی داهاتوو وە بە رهە م هینانی نەوە یە کی وو شیار وو پیشکە وتوو بو کومە لگا ، کە میححوە ری گە شە و پیشکە وتننی کومە لگا یە ،ئەوەی لە ئیستادا هەیە خویندنی ئا ین لە سیستمی پە روە ردە و خویندن لە هە مموو قوناغە کانی خویندن تە نانە ت بو قوناغە کانی سە رە تایی بو پولی یە کە م و دووە م کە مندالانی ٧ یا ٨ سالی دە گریتە وە ، کە ئە م خویندنی ئا یننە بە تە واوی ناکوکە لە گە ل هە موو گە شە و پیشکە وتنکی زانستی و ئا مادە کردنی نە وە یە کی تە ندروست ، کە نە وە یە کی بی ئیرادە و ترسنوک و ناموو بە کومە لگا و ئینسان بە رهە م دینیت.
وە ئە وەی دە خویندریت پە یوە ندی بە باسی میژووی ئاینە کانە وە نییە کە لە زوریک وولاتانی سیکولاردا دە خویندریت ، بە لکو ئا یدلوژیای رە وتە ئیسلامیە کانە کە ئامانجیان کومە لگایە کی دوا کە وتوو و نا تە ندروستە تا نە وە یە کی مل کە چ بە سیاسە ت و کارکردە کانیان پە روە ردە بکەن ، وە هاندانی مندالانە بۆ قبوڵ کردن و پیادەکردنی دینی ئیسلام بە بێ پرسیار کردن و تێگەشتنێکی قووڵ تێی ، هەروەها ترساندنی منداڵان بە ئایدیای دۆزەخ و لە ڕێ دەرچوون کە دەبێتە هۆی کوشتنی خولیای سروشتی منداڵان بۆ پرسیارکردن و فێربوون و دۆزینەوەی نوێ ، بڵاوکردنەوەی توندتیژی و قبوڵ کردنی جیاکاری و هەڵاواردن لە سەر بنەمای دیین لە نێو منداڵاندا ، ئەمانە هەمووی زیانیکی گەورەی گشتی دەبێت لەسەر داهاتووی کۆمەڵگە . لە کاتێکدا لەسەر بنەمایەکی سێکولاریستی خویندنی ئایین دەبێتە بەشێک لە خوێندنی مێژووی کۆمەڵگەی بەشەری ، زانیاری و فێر بوون لەسەر هەموو ئاینەکان و چۆنێتی سەرهەڵدانیان یارمەتی منداڵان دەدات تا تێبگەن لە ڕەهەندی میژووی کۆمەڵگە و دروست بوونی ئاینەکان ، هەروەها فێری ڕێز و پێکەوە ژیان و قبوڵ کردنی جیاوازی و بنەماکانی یەکسانی و مافی مرۆڤیان دەکات . سێکولاریزم منداڵەکانمان دەپاریزێت لەوەی کە لە منداڵیەوە مێشکیان بە بنەما و پرەنسیپە نەگۆراوەکانی دینێک گۆش بکرێت ، ئەوە مسۆگەر دەکات کە ئەم مندالانە گەشە بکەن ، زانست و زانیاری لەسەر هەموو دینەکان فێر بن و لە سبەینێدا کە گەیشتنە تەمەنێکی گونجاو دین و بیر وباوەری خۆیان هەڵبژڕێرن .
ا.
ئاگاپرێس : لەروانگەى سیکۆلار بۆ مافەکانى مرۆڤ چیە؟

گوڵزار عەلی : یە کیک لە بنە ما سە رە کیە کانی سیستمی سیکولار ، مافە کانی مروفە وە لە سە ر ئە م بنە مایە دا مە زراوە ،
سیستمی سیکولار جیا کردنە وە ی ئا ینە لە خویندن و پە روە ردە ویە کسانی ها ولاتیانە لە بە رانبە ر یا سادا وە بە دیهینانی یاسایە کی مودیرن و ئینسانی بو ریکخستنی کومە لگا و ژیانی ئینسانە کان ، بە لام ئە وەی ئیستا لە کوردستان هە یە هیچ پە یوە ندیکی بە سیستمی سیکولارە وە نیە ،وە ئە وەی دە یبینین لە کوردستان ئیچ سیمایە کی سیکولار بە م دە سە لاتە وە بە دی ناکریت ، بە لکو ئە م دە سە لاتە لە پال زالکردنی هە ژمونی دینی ئیسلامدا لە رە شنوسی دە ستورو یاسادا ، پالپشتیکی مادی و مە عنە وی رە وتە ئیسلامیەکان دەکات و خە رجکردنی داهاتیکی زە بە لاحی زور بو مزگە وت و دا م ودە زگا دینیە کان .
بویە ئە گەر لە م روانگە وە سە یر بکەین سیستمی سیکولارهە ر ئیستا لە کوردستان ئە رکیکی هە نوکە ییە کە ریزگرتنی مافە کانی مروف بنە مایە لە و سیستمە دا…..
.

ئاگاپرێس : سیکۆلار بەماناى جیاکردنەوەى ئاین لە دەوڵەت دێت ؟ یان بنەمایەکە بۆ رێکخستنى ژیان بەپێ بیروباوەڕەکان؟

گوڵزار عەلی : بە لی یە کیک لە بنە ما سە رە کیە کانی سیستمی سێکولاریزم جیاکردنەوەی تەواوی ئا ینە لە دە سە لات و دە وولە ت و یا سا و دە ستوری وولات ، وە جیا کردنە وە ی ئا ینە بە تە وا وە تی لە پە روە ردە و خویندن ، بەو مانایە دام و دەزگای دەوڵەت هەقی نیە بەسەر بیر و ڕا جیاوازەکانی نێو کۆمەڵگەوە ( بە دینی و نادینیەوە ) و هیچیان بە بنەمای دەستوور و یاسا و سیستەمی پەروەردە و بەڕیوەبردن دانانێت ، وە هیچ ئا ینیک ئا ینی رە سمی وولات نییە ، وە هیچ ئا ینیک بە زور بە سە ر کە سدا نا سە پینری خە لک ئازادە هە ر دینیکی هە بی یا نە یبیت مافی هەمووان یەکسانە لە بەردەم یاسادا بە بێ لەبەرچاو گرتنی بیرو رای جیاواز . لە سەرەوە تا خوارەوەی سیستەمی بەڕیوەبردنی دەوڵەت بێ لایەن مامەڵەی بیر و ڕای خەڵک دەکات . بەم جۆرە ڕێگە خۆش دەکات بۆ پێکەوە ژیانی خەڵکی بە هەموو بیر و ڕا و دینە جیاوازەکانەوە کە هە‌ڵیانگرتوە . ە

About Secular Kurdistan

Check Also

کاتێ شادی و خۆشی تۆبە بە دواکەوتویی دەکا

کاتێ شادی و خۆشی تۆبە بە دواکەوتویی دەکا مەلا هەڵۆ کاتێک وەک میراتگری داعش بەرامبەر …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *